สมาคมอนุรักษ์นกและธรรมชาติแห่งประเทศไทย ขอเชิญนิสิต นักศึกษา และทุกท่านที่สนใจ รับฟังเรื่องราวเกี่ยวกับนกและธรรมชาติ ในงานประชุมประจำ 2 เดือน วันอาทิตย์ที่ 20 พฤษภาคม พ.ศ.2555 ณ ห้องบรรยาย 1 ชั้น 1 อาคารเรียนและปฏิบัต้ คณะสัตวแพทยศาสตร์ ม.เกษตรศาสตร์ บางเขน กทม.

ตารางกิจกรรม
12:30 – 13:00 น. – ลงทะเบียน

13:00 – 13:30 น. – สาส์นจากนายกสมาคมอนุรักษ์นกและธรรมชาติแห่งประเทศไทย

13:30 – 14:15 น. – รายงานผล Asian Waterbird Census (AWC) 2012 โดย คุณวิชา นรังศรี เจ้าหน้าที่ฝ่ายอนุรักษ์ฯ

14:15 – 15:00 น. – ดูนกในประเทศบราซิล โดย คุณนณณ์ ผาณิตวงศ์ – Siamensis

15:00 – 15:30 น. – แนะนำแหล่งดูนก “เกาะลิบง” โดย น.สพ.เกษตร สุเตชะ

15:30 – 16:00 น. – กิจกรรมผ่อนคลายก่อนกลับบ้าน

หลังจากที่ได้ทำการสำรวจนกบนเกาะมันใน นอกชายฝั่ง จ.ระยอง ในวันที่ 9-16 เมษายน 2555 ข้าพเจ้าไม่ได้คาดคิดว่าจะเป็นเหตุให้นักดูนกและนักถ่ายภาพนกเป็นจำนวนมากไปเยือนที่เกาะดังกล่าวด้วย ทางสถานีวิจัยของกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งได้มีความห่วงใยว่าการที่มีคนจำนวนมากบนเกาะอาจก่อให้เกิดการรบกวนธรรมชาติมากเกินไป และส่งผลกระทบต่อโครงการวิจัยต่างๆที่จะมีขึ้นในอนาคต

ข้าพเจ้าเลือกเกาะมันในเป็นสถานที่สำหรับเก็บข้อมูลนกอพยพในภาคตะวันออกของไทยเมื่อได้พิจารณาข้อมูลอย่างถี่ถ้วนแล้วว่ามีโอกาสพบนกอพยพหลายชนิดที่มีข้อมูลไม่เพียงพอ ซึ่งสมมติฐานนี้ก็ได้รับการพิสูจน์ในวันที่ 9-16 เมษายน ที่ผ่านมาด้วยรายงานการพบครั้งที่2ในประเทศไทยของนกแต้วแล้วพันธุ์จีน (Fairy Pitta) และนกอพยพที่หายากอีกหลายชนิด เช่น นกแซวสวรรค์หางดำ (Japanese Paradise-flycatcher) จำนวน 13-14 ตัว

ทว่าเกาะมันในไม่ได้เป็นสถานที่เปิดสำหรับการท่องเที่ยว (นอกเหนือไปจากทัวร์ที่พานักท่องเที่ยวมาชมสถานีวิจัยและบ่อเลี้ยงลูกเต่าทะเลที่บริเวณท่าเรือ)  ทางกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งซึ่งให้ความร่วมมือกับข้าพเจ้าและทีมนักวิจัยเป็นอย่างดีก็มีความจำเป็นที่จะต้องพิจารณาความเหมาะสมในการอนุญาตให้เข้าพื้นที่เพื่อการวิจัยในอนาคต เนื่องจากการที่มีนักดูนกและนักถ่ายภาพนกไปเยือนจำนวนมากย่อมก่อให้เกิดการรบกวนอย่างเลี่ยงไม่ได้

ข้าพเจ้ารู้สึกยินดีเป็นอย่างมากที่นักถ่ายภาพนกหลายท่านได้มีส่วนในการเพิ่มเติมองค์ความรู้ทางปักษีวิทยา โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อนักถ่ายภาพนกรายงานข้อมูลนกมายังคณะกรรมการพิจารณาข้อมูลนก (BCST Records Committee) ข้าพเจ้าได้ทราบว่ามีหลายท่านได้พบนกหายากและนกที่มีข้อมูลน้อยหลายชนิด (ซึ่งรวมไปถึงนกแต้วแล้วพันธุ์จีนที่น่าจะพบอีก 2-3 ตัวบนเกาะมันในหลังจากตัวที่ถูกใส่ห่วงขาไปเมื่อวันที่ 13 เมษายน) ทำให้มีคนจำนวนมากต้องการที่จะพบและถ่ายภาพนกเหล่านั้นด้วยตัวเองเช่นกัน

จึงใคร่ขอความร่วมมือจากนักดูนกและนักถ่ายภาพนกทุกท่านให้หลีกเลี่ยงการไปเยือนเกาะมันในโดยที่ไม่ได้รับอนุญาตอย่างเป็นทางการจากกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งเสียก่อน ด้วยเกรงว่าจะไม่มีนักดูนกและนักถ่ายภาพนกได้รับอนุญาตให้เข้าเกาะมันในอีกเลยในอนาคต

ข้าพเจ้าขอเสนอเกาะมันนอกที่ตั้งอยู่ใกล้กันเป็นอีกทางเลือก เนื่องจากเกาะแห่งนี้มีปริมาณนกอพยพที่หายากเป็นจำนวนทัดเทียมหรืออาจจะมากกว่าเกาะมันในเสียอีก นอกจากนี้เกาะมันนอกยังมีสถานที่ไว้รองรับนักท่องเที่ยวที่ต้องการพักแรมค้างคืน นักดูนกและนักถ่ายภาพนกจึงน่าจะลองมองหานกอพยพบนเกาะมันนอกหรือเกาะอื่นๆในอ่าวไทย เช่น เกาะสีชัง เกาะเสม็ด เกาะช้าง และเกาะกูด ซึ่งล้วนมีศักยภาพที่จะพบนกอพยพหายากและนำมาซึ่งข้อมูลที่มีคุณค่าได้ไม่แพ้กัน

ขอขอบพระคุณทุกท่านที่ให้ความร่วมมือ

ฟิลิป ดี ราวด์

___________________________________________________________________

ถอดความเป็นภาษาไทยโดย วิชญนันท์ ลิมปรุ่งพัฒนกิจ

อ่านแถลงการณ์ต้นฉบับได้ที่ http://www.bcst.or.th/?p=929&lang=en

Philip Round

Conservation Committee
Bird Conservation Society of Thailand

July 2002

Background

Large riverine ecosystems support an important array of species which are scarce and absent from other wetlands. The Mekong River is well known in supporting the Mekong Giant Catfish Pangasianodon gigas, the Giant Carp Catlocarpio siamensis and in sustaining important fisheries for a great range of smaller species.

The importance of the Mekong River for birds and other wildlife is much less known, but is beginning to be addressed. Rivers present particular conservation problems since, as linear habitats, they are not easily amenable to designation as protected areas. Management of riverine ecosystems is complicated by the fact that rivers are usually settled along their banks, and subject to a great array of human uses. In addition, human activities upstream can affect large areas downstream, remote from the original disturbed areas. In particular, gross alterations to hydrography and water quality, rate of flow, etc. as will be caused by major river works such as dams and dredging of sand-bars or destruction of rocky outcrops.

This paper considers the likely effects upon the bird community of the Mekong River of blasting and river dredging, aimed at increasing the draft of boats which will ply their trade between China , Thailand , Laos and points downstream.

The Thai Government apparently signed an agreement for significant blasting of riverine rapids along the Mekong to take place during January 2002. This agreement was signed without consulting any of the local communities who live along the river, and so far as known, no environmental impact assessment (EIA) was carried out. When BCST representative approached a member of the Biological Resources Section, Natural Resources and Environmental Management and Coordination Division, Office of Environmental Policy and Planning to express our concern about these activities, we were informed that OEPP was not involved in assessing impacts from these activities as OEPP was not a “focal agency” for the Mekong River . As usual, therefore, there is a deafening silence and apparent lack of concern from those government agencies whose responsibilities at least nominally cover environmental matters in general, and wetland habitats in particular.

The only section of the river bordering Thailand which will be directly affected by the blasting is that upstream of Chiang Saen, where the river enters Thai territory, downstream to Wiang Khen district, where the river enters Laos again (approx 100 km). However, a very long stretch of river in Luang Namtha and Bokeo Province , Laos (450 km) will be dynamited or dredged so the overall impact from work conducted in Laos may be greater than that in Thailand . Subsequently in this paper, this is referred to as the “Upper Lao Mekong” following Duckworth et al . (in press) who surveyed birds along this section in 2000. However, the comments made in this assessment for Thailand will broadly apply in Laos , where the same range of species and habitats will be affected.

Duckworth et al.(1999, in press) have found that many of the most threatened birds in Laos , including species which have disappeared, not having been recorded for decades, are associated with riverine ecosystems.

The Mekong is far from being a pristine river. On the contrary, a high level of human use over many centuries has gradually eroded its biodiversity. Some birds, such as Indian Skimmer Rynchops albicollis have long gone: the last known records from the Lao-Thai Mekong seem to have been around 1930 (Duckworth et al., 1999). Nonetheless, in comparison with its surroundings (mainly arable farmland on the banks), it is still very rich in birds, and continues to support many species which are scarce or absent elsewhere.

Notes on threatened species

Some important and threatened bird species still found on the Mekong River are listed below. National threat levels in Thailand follow Round (2000) and those for Laos follow Duckworth] et al ., 1999). Globally threatened and near-threatened species are those listed by BirdLife International (2001).

Blyth ‘s Kingfisher Alcedo hercules (Status: Thailand, Critical . Laos , Potentially at Risk. Global, Near-threatened )

In Thailand, this species is only known from a single specimen collected at Ban Phaeo, downstream of Chiang Saen, probably on a small tributary of the Mekong, in 1972 (Round, in prep.). It would be unlikely to be directly affected by developments on the mainstream Mekong , but more vulnerable to deforestation and siltation along the tributarty streams on which it occurs.

Crested Kingfisher Megaceryle lugubris (Status: Thailand, Vulnerable. Lao, Not at Risk )

This species is scarce and mostly on fast-flowing forest rivers with steep banks. It was recorded at Chiang Saen by king (1966) and seen here again WHEN. It may well be present, and undetected, along the section of river downstream from Chiang saen to Chiang Khong and would be vulnerable to large scale disturbance caused by blasting of rapids

Great Thick-knee Esacus recurvirostris (Status: Thailand, Critical ; Laos, At Risk )

Great Thick-knee is scarce and probably overlooked resident. The only records of apparently breeding birds in Thailand or Laos in recent decades have come from the Mekong River, where it has been recorded on sandbars upstream of Chiang Saen, between Chiang Saen and Chiang Khong (the latter site as recently as December 2001; BCST Bulletin), near Pakchom (Loei province; more or less opposite Sangthong, where recorded in Laos; BCST Bulletin; Duckworth et al , in press) and at Khemmarat (Amnat Charoen Province) and along the Mekong in the far south of Laos (Duckwoth et al.,1999). It occurs in association with sandbars and also areas of exposed bedrock with bushes and scrubby growth. The small populations remaining would therefore be directly affected by blasting or bedrock or dredging of sandbars to deepen river channels, which would destroy their habitat.

Long-billed Plover Charadrius placidus (Status: Thailand, Near-threatened. Laos, Little known )

This very scarce winter visitor was recorded along the Mekong between Chiang Saen and Chiang Khong during winter 2001-2002 (BCST Bulletin), and has also been recorded upstream of Chiang saen It frequents sand and shingle bars and could be affected by planned developments. However, since the Thai wintering population is small this is unlikely to have a major global impact.

River Lapwing Vanellus duvaucelii (Status: Thailand, Endangered. Laos, At Risk )

Found in small numbers throughout all sections of the Thai-Lao Mekong. Duckworth et al. (in press) recorded a total of 130 on the upper Lao Mekong, but River Lapwing is already scarce, and much less numerous on those sections of the river in Thailand, due mainly to direct and indirect human disturbance of its riverine sandbar and shingle bar nesting habitat, and collection of eggs and young as food by fishermen. Found upstream and downstream of Chiang Saen, and between the latter and Chiang Khong (up to 11, December 2001: BCST Bulletin ) it would be adversely affected by additional disturbance caused by blasting of rocks and rapids.

Grey-headed Lapwing Vanellus cinereus (Status: Thailand, Near-threatened. Laos, Potentially at Risk )

A few tens of birds winter on sandbars downstream of Chiang Saen and mighnt be displaced by blasting activities. However, since these species also winters widely on rice paddies, grazing marshes, this is unlikely to have major impact on the Thai wintering population as a whole.

Duckworth et al . (in press) considered the upper Lao Mekong to be an important wintering area for this species, which would be very badly impacted by blasting.

Black-bellied Tern Sterna acuticauda ( Status: Thailand, Critical. Laos, At Risk Global, Near-threatened ).

There is only one recent record of this species on the Thai-Lao Mekong, from Chiang Saen, in 1996 (BCST Bulletin; Thewlis et al ., 1998). It formerly nested on riverine sandbanks, but is probably now close to being extirpated on the Mekong , and is therefore of critical conservation concern. Any additional disturbance, such as alterations to riverine hydrology and perhaps also food supply caused by blasting could hasten the extinction of this species

River Tern Sterna aurantia ( Status: Thailand, Critical. Laos, At Risk )

This species is already very scarce due to human disturbance of the sandbanks on which it nests. There are recent records along the Mekong in Thailand from Chiang Saen, Vientiane ) and from near Khemmaraj (BCST Bulletin; Duckwoth et al, 1999, in press). Duckworth et al. did not record any on those sections of the upper Lao Mekong in Bokeo and Luang Namtha, reflecting the present extreme scarcity of this species in areas wehere formerly present or reasonably abundant. Most recent records from the Mekong are in S Laos , in the vicinity of Khone Falls (Duckworth et al., 1999).

Any additional disturbance, such as alterations to riverine hydrology and perhaps also food supply caused by blasting could prevent any possibility of recovery in numbers hasten the extinction of this species.

Great Cormorant Phalacrocorax carbo (Status: Thailand, Critical. Laos, At Risk)

A single bird was present on sandbars upstream of Chiang Saen in early 2000 (BCST Bulletin, Duckworth et al., in press) This species is more threatened throughout SE Asia than its status elsewhere might suggest. It was once locally numerous, but populations everywhere have collapsed, possibly due to a combination of factors. Along with other large waterbirds, both resident and migrant, it would be at risk from loss of habitat due to dredging or removal of sandbars, and possibly also reduction in its food supply (mainly fish).

Black Stork Ciconia nigra (Status: Thailand, Endangered. Laos, At Risk)

This species is an occasional, and probably declining winter visitor to sandbars on the upper and middle stretches of the Mekong River , resting or loafing, and perhaps feeding on sandbars. One was seen upstream of Chiang Saen in December 1983 (Duckworth e tal., 1999) and three more close to the mekong River at Nong Bong Kai in October 2001 (BCST Bulletin). As a large bird, there are few areas other than rivers where it can escape direct human persecution

Jerdon’s Buschchat Saxicola jerdoni (Status: Thailand, Endangered. Lao, Not at Risk)

The largest population of this species known is on the middle Mekong around and upstream of Pakchom District in Thailand (opposite Sangthong District, Laos ) estimated by Duckworth (1997) at 100 + pairs. Bird occur in association with Homonoia ripariabushes (Duckworth et al ., in press) on riverine sand amd single bars and exposed bedrock in “braided channel” habitat. Jerdon’s Bushchat apparently does not extend anywhere further downstream along the Mekong .

Jerdon’s Bushchat is present around Chiang Saen in very small numbers. However, the area of scrubby sand and shingle bars and exposed bedrock from Chiang Saen downstream to Chiang Khong, which has never been properly surveyed for this species, almost certainly supports a sizeable population of Jerdon’s Buschchats, as the habitat appears closely similar to that at Pakchom. It is likely, therefore, that a sizeable population occurs of at least national and probably regional conservation importance and would be directly damaged by blasting or destruction of riverine bedrock. Moreover, the population at Pakchom is already possibly at risk due to dredging of sand for construction.

Plain Martin Riparia paludicola (Status: Thailand: Endangered. Laos, A t Risk )

Plain Martin is very scarce along the Mekong River , where it nests in verytical earth banks. One such colony at the confluence of the Nam Ruak and the mainstream Mekong , upstream of Chiang Saen, has already been lost due to the banks being concreted and graded. Elsewhere only a few individuals have been recently reported at Thai Mekong sites such as Pakchom. However, Duckworth et al. (in press) recorded numbers in the low hundreds on the Upper Lao Mekong, the pricincipal area that might be affected by blasting and dredging

Wire-tailed Swallow Hirundo smithii (Status: Thailand: near-threatened. Laos, Potentially at Risk )

This swallow is mainly associated with river rapids. Numbers at Pak Mun are believed to have declined due to demolition and submersion of the rapids there resulting from construction of the Pak Mun dam. Though widely distributed along rocky sections of the Mekong , numbers are small, having presumably declined since “thousands” were reported ca. 50 years ago (Duckworth et al , 1999). Aslthough this species disperses widely over cultivated land, nesting under ( e.g. , roadside culverts, rivers constitite its core habitat, and dynamiting of bedrock would directly affect numbers.

Other bird species

In addition to the above threatened species, there are a great number of other, primarily wetland birds, which occur along the Mekong River in significant numbers and are scarce elsewhere.

Spot-billed Duck Anas poecilorhyncha

This bird is widely distributed in small numbers on many sections of the mekong, where it is thought probably to be a breeder. Apparent pairs are mostly in areas of braided stream channels, interspersed with bedrock, single bars, islands and scrub since these provide terrain in which human disturbance is minimized.

Significant wintering concentrations are usually present on sandbars at Chiang saen (largest flock 64 birds, February 2002; BCST Bulletin) and move between the river and nearby Nong Bong Kai.

Little Ringed Plover Charadrius dubius

Small numbers nest widely on sandbars on the Mekong , including around Chiang Saen and would be directly affected by disturbance through deredging of removal of this habitat.

Small Pratincole Glareola lactea

This species nests exclusively on riverine sandbars, and is the most numerous and abundant riverine nesting bird remaining. Though widespread on the Thai-Lao mekong, the largest single concentrations known are around Chiang Saen, with at least 840 upstream of the town in early 2000 (Duckworth et al ., in press) and a further 1,600 between Chiang Saen and Chiang Khong in February 2002 (BCST Bulletin).. Numbers elsewhere are apparently much less. This species would be directly affected by dredging of sandbars and blasting of bedrock, and numbers possibly much reduced.

Miscellaneous waterfowl

The Thai sections of the Mekong River support large numbers of wintering waterfowl of a great range of species. In addition to those already listed these include herons (especially Grey Heron Ardea cinerea); ducks (Northern Pintail Anas acuta ; occasional Ruddy Sheduck Tadorna ferruginea ); waders (up to 350 Spotted Redshanks Tringa erythropus recorded wintering at Chiang Saen; and a great range of other wader species including Kentish Plovers Charadrius alexandrinus , Temminck’s Stint Calidris temminckii , and occasionally a few Dunlin Calidris alpina , a nationally scarce species in Thailand). The only records of three species of geese, Bar-headed Goose Anser indicus , Greylag Goose A. anser and the globally threatened Swan Goose A. cygnoides in Thailand have come from this area.

Important Bird Areas

At least five sites along the Mekong River, where it forms the border with Thailand and with Laos, are considered to be Important Bird Areas (IBAs) by BCST-BirdLife Thailand and BirdLife International. These are areas which are thought to be especially good examples of Indo-Gangetic plains riverine habitat and which support nationally or globally important concentrations of species, and which are therefore worthy of conservation (Table 1). Two of these (upstream of Chiang Saen to the Golden Triangle, and downstream of Chiang Saen to Chiang Khong) would be directly affected by blasting and dredging of riverine rapids. The three others could well suffer indirectly from downstream effects

Key Bird habitats

Some important riverine habitats for birds are listed below.

1) Open sand-bars : these support nesting species (Sterna acuticauda, S. aurantia, S. albifrons, Vanellus duvaucelii, Charadrius dubius, Glareola lactea ) and a great range of wintering species: many ducks, waders, herons, cormorants, wagtails, pipits, etc ., including species nationally at risk such as Grey Heron and Grey-headed Lapwing. Large and significant sandbars occur upstream of Chiang Saen, at Sob Ruak are probably the single most important area of the upper Mekong for numbers wintering waterfowl.

2) Beds of tall grasses on sandbars (usually associated with sandbars) support many small birds, including warblers, roosting buntings, and nesting Red Avadavats Amandava amandava. A few Jerdon’s Bushchats nest in such habitats, and the very scarce wintering chat White-tailed Rubythroat Luscinia pectoralis has also been recorded in similar reed or can-grass habitat from marshy areas around Chiang Saen. Significant areas of this habitat occur all the way along the Thai section of the Mekong from the Golden Triangle downstream at least as far as Chiang Khong

3) Exposed bedrock and so called braided channels , alternating with small sandy/shingly patches often occurs in association with Homonoia riparia scrub.

This is probably the most diverse riverine habitat for birds, important for a range of species: Anas poecilorhyncha (possibly breeds); Esacus recurvirostris (nationally endangered, but still breeds); Sterna aurantia , Hirundo smithii and Saxicola jerdoni (large, little appreciated populations still occur in this habitat) and both resident and migrant warblers, Yellow-eyed Babbler Chrysomma sinense and Chestnut-capped Babbler Timalia pileata .

Extensive tracts of this habitat occur downstream of Chiang Saen, to Chiang Khong. This seems to be the section of the Thai –Lao Mekong which would be badly damaged by blasting.

4) vertical earth banks

These constitute nesting habitat for colonies of Plain Martins, and probably also Blue-tailed Bee-eater Merops philippinus . Vertical earth banks of > 1 m height occur both along the main stream banks and on offshore islands.

Downstream affects

The downstream effects of blasting rocks on the upper Mekong are hard to predict, but could be very considerable through altered hydrology (flow rates, sedimentation, changes in sedimentation patterns) andfcould drastically affect the ecology or the river many hundreds of kilometres downstream of where the blasting is carried out. This could worsen bankside erosion, and wash away sandbars and islands which are important for birds.

Rocky and shingly reaches of the Mekong River , and some major tributaries in southern Laos and northern Cambodia support a newly discovered endemic bird species, the Mekong Wagtail Motacilla samveasnae (Duckworth et al ., 2001) The first two specimens of this were collected near Pak Mun, in Khong Chiam District, Ubon Ratchathani Province . It is virtually certain that this species does not extend on to the upper Mekong , but nevertheless it might be vulnerable to changed river flow and siltation resulting from upstream blasting works.

Costs and benefits

As is usual with developments of this nature. no significant effort has been given to appraising the likely environmental costs, or the social and economic impacts on local people.

The precise impacts may be hard to judge, and will depend partly upon the scale of the work to be conducted. However, since authorities have not released any information on this, NGOs and environmental and social bodies are justified in assuming a worst-case scenario. The difficulty of judging precise environmental impacts should not be used as a justification for going ahead and seeing what happens .

The sole benefit of the proposed developments on the Mekong would be to improve transport of goods between China and Thailand . The major beneficiary of this would be China , which seeks to expands its economic dominance over SE Asia. It is unlikely that reciprocal benefits will accrue to Thailand from trade, since Thailand is less able to compete in either volume of cost of agricultural produce (Thai labour costs are much higher). In addition, any possible benefit to trade from the river would likely be overshadowed in a few years when the highway extending from N Thailand to Kunming (already under construction) is completed

The potential benefits, therefore are questionable, especially to those countries who will bear most of the environmental impact ( Thailand and Laos ).

The costs are likely to be very considerable. They are likely to result in the disappearance or gross degradation of diverse riverine bird communities and ecosystems which are not found anywhere else in Thailand . Already endangered species such as Esacus recurvirostris and Sterna aurantia may go extinct, while the numbers of a great range of other species, including Glareola lactea and Saxicola jerdoni will be greatly reduced. In addition, the value of the existing Ramsar site at Nong Bong Kai seems likely to be reduced.. At the present time, part of the richness of Nong Bong Kai is due to the presence of suitable loafing and feeding areas on the Mekong River , to which ducks and herons from the lake may commute. Removal of riverine sandbars upstream of Chiang Saen may prevent such traffic between lake and river.

The effects on the Mekong river are likely to be considerable, through removal of feeding and or spawning areas for a range of fish species. Changes in ( e.g .) flow rates could lead to a cascade of changes that will greatly diminish the volume and richness of the present fishery.

Changes in hydrology may well also exacerbate problems of bankside erosion. This will necessitate building expensive concrete embankments, at cost to the taxpayer. These will destroy present bankside nesting habitat for hole-nesting species such as plain martins and Blue-tailed Bee-eaters.

To summarise, therefore, while profits, if any, accrue to businessmen, the environmental and lifestyle costs will be borne by the many tens of thousands of lower income people who depend on their river for fisheries and other small scale uses. In addition, the richness and diversity of Mekong river riparian community will be greatly diminished.

References :

BirdLife International 2001. Threatened birds of Asia: The BirdLife International Red Data Book . Birdlife International, Cambridge , U.K.

Duckworth, J.W. 1997. Observations on a population of Jerdon’s Bushchats Saxicola jerdoni in the Mekong Channel. Bull. Brit. Orn. Cl. 117: 210–220

Duckworth, J.W., Salter, R.E., and Khounboline, K. 1999. Wildlife in Lao PDR: 1999 Status Report . IUCN- The World Conservation Union , Wildlife Conservation Society and Centre for Protected Areas and Watershed Management, Vientiane

Duckworth, J.W., Alstrom, P., Davidson, P., Evans, T.D., Poole , C.M., Tan Setha and Timmins , R.J. 2001. A new species of wagtail from the lower Mekong basin. Bull. Brit. Orn. Cl. 121(3): 152–182.

Duckworth, J. W., Davidson, P., Evans, T. D., Round, P. D. and Timmins , R. J. (in press) Bird records from Laos , principally the upper Lao Mekong and Xiangkhouang Province , in 1998–2000.

Round, P.D. 2000 Field Check-List of Thai Birds . Bird Conservation Society of Thailand , Bangkok .

Thewlis, R.M., Timmins , R.J., Evans, T.D. and Duckworth, J.W. 1998. The conservation status of birds in Laos . Bird Conservation International 8: (Supplement) 1–159.

List of Mekong River Important Bird Areas (IBAs) in Thailand

ในเดือนมีนาคมที่ผ่านมา สมาคมอนุรักษ์นกและธรรมชาติแห่งประเทศไทย (BCST) ได้เข้าร่วมงานสำคัญอีกงานหนึ่งคือ Raptor Watch 2012 ของประเทศมาเลเซีย จัดขึ้นที่ Tanjung Tuan , PNB Ilham Resort , Port Dickson รัฐมะละกา งานดังกล่าวเป็น Event ระดับชาติในด้าน Eco – Tourism ที่จัดขึ้นทุกปี และในปีนี้ Malaysian Nature Society (MNS) ภาคีของ Birdlife ร่วมกับรัฐมะละกา ได้จัดงานขึ้นระหว่างวันที่ 10 – 11 มี.ค. 2555 โดย นายกสมาคมฯ (คุณอมร ลิ่วกีรติยุตกุล) เป็นผู้แทนอย่างเป็นทางการของสมาคม เพื่อร่วมแสดงนิทรรศการและเผยแพร่ผลงานของสมาคม

Tanjung Tuan เป็นพื้นที่ซึ่งมีความสำคัญต่อการอพยพกลับคืนถิ่นของนกล่าเหยื่อ และเหยี่ยว เพราะเป็นที่พักและอาหารก่อนที่จะบินข้ามช่องแคบมะละกา ซึ่งจะต้องใช้พลังงานมาก ในจุดดังกล่าวเหยี่ยวจะบินต่ำ จึงสามารถชมได้ชัดเจน และเทศกาลในการชมจะเริ่มต้นตั้งแต่กลางเดือนกุมภาพันธ์ของทุกปี ไปจนถึงกลางเดือน เมษายน สำหรับในปีนี้ใช้เวลาทั้งสิ้น 42 วัน ซึ่ง MNS และเครือข่ายที่สนใจจะมีอาสาสมัครทำหน้าที่ติดตาม นับจำนวนอยู่ในบริเวณดังกล่าว แต่ช่วงเวลาที่มีจำนวนมากที่สุดคือต้นเดือนมีนาคม ทั้งนี้ ขึ้นอยู่กับสภาพอากาศของแต่ละปีด้วย เวลาที่เหมาะสมคือระหว่าง 11.00 – 15.00 น. แต่ก็ยังมองเห็นได้ถึง 18.00 น.ในบางวัน

การเข้าร่วมงานดังกล่าวถือเป็นการสนับสนุนงานอนุรักษ์ที่สำคัญ เนื่องจาก Tanjung Tuan เป็นพื้นที่ซึ่งมีธรรมชาติอันอุดมสมบูรณ์ ทั้งป่าไม้ สิ่งมีชีวิตในทะเล ได้แก่ ปะการัง พืชและสัตว์ทะเล เป็นที่วางไข่ของเต่าทะเล ขณะที่ที่ดินมีราคาแพง ทั้งยังเป็นสถานที่สำคัญทางประวัติศาสตร์ การท่องเที่ยวและพักผ่อนที่ได้รับความนิยม ทำให้มีการคุกคามด้านต่าง ๆ อันอาจส่งผลต่อธรรมชาติมากขึ้น การรณรงค์ให้มีการจัดงาน และ ให้ประชาชนได้ทราบความสำคัญเหล่านี้และร่วมกันรักษา เกิดจิตสำนึกอนุรักษ์ต่อเนื่องจึงมีความสำคัญยิ่ง

สถานที่จัดงานอยู่ที่บริเวณสนามของโรงแรม ใกล้กับเชิงเขาอันเป็นที่ตั้งของ Tanjung Tuan, Forest Recreation ไม่ห่างไกลจากประภาคารเก่าแก่ ซึ่งเป็นอีกจุดที่สามารถตั้งกล้องส่องดูขณะที่เหยี่ยวเริ่มบินมา มองเห็นทะเลโดยรอบกว้างใหญ่ และโดยปกติจุดนี้ไม่ได้เปิดให้บุคคลทั่วไปขึ้นไปชมด้านบน แต่จะเดินชมอยู่ได้รอบ ๆ ประภาคารเท่านั้น

สมาคมฯได้นำสินค้าของสมาคมฯ ไปจำหน่ายได้รับความสนใจจากผู้มาชมงานซึ่งส่วนใหญ่เป็นนักเรียนเป็นอย่างดี และได้รับการสอบถาม ตลอดจนความสนใจจากนักดูนกที่ต้องการมาเที่ยวชมงาน Asian Bird Fair ในประเทศไทยอีกด้วย สำหรับเครือข่ายประเทศเพื่อนบ้านอื่น ๆ ที่มาร่วมก็มีทั้ง ฟิลิปปินส์ ไต้หวัน สิงคโปร์ ที่มากที่สุดคือ เครือข่ายท้องถิ่นของมาเลเซีย ซึ่งหลายคนเป็นนักดูนกเก่าแก่ รู้จักสมาคมฯ มาตั้งแต่สมัยแรก ๆ และเคยมาดูนก หรือท่องเที่ยวเมืองไทยแล้วหลายครั้งหลายหน มีสัมพันธ์ที่ดีกับคนไทย และเอื้อเฟื้อนำไปเที่ยวชมวิถีชีวิตตลอดจนชิมอาหารพื้นเมืองตามแบบฉบับของมะละกาอีกด้วย

ประเทศเจ้าภาพได้จัดกิจกรรมที่มีความสำคัญและควรนำมากล่าวถึงคือ Post Tour ไปพักใน Boat Hotel ของ Belum Rainforest Resort ซึ่งตั้งอยู่บนเกาะที่มนุษย์สร้างขึ้น (Man – made island) ชื่อว่า Pulau Banding ตั้งอยู่ในทะเลสาบ Temenggor ซึ่งต้องเดินทางจากสถานที่จัดงานผ่านกัวลาลัมเปอร์ขึ้นไปทางเหนือจนเกือบถึงชายแดนไทยเป็นเวลาประมาณ 5 ชั่วโมง เกาะแห่งนี้อยู่ท่ามกลางป่าดิบชื้น (Belum – Temengor Rainforest) อายุ 130 ล้านปี ที่ยังคงความสมบูรณ์ทางระบบนิเวศ และได้รับความร่วมมือจากรัฐเปรัค, กระทรวงต่าง ๆ ของมาเลเซีย , WWF – Malaysia และ Malaysian Nature Society (MNS) ดูแลด้านความหลากหลายทางชีวภาพของเกาะแห่งนี้ มีการกำหนด Charter ของ Pulau Banding เป็นกฎปฏิบัติด้านการพัฒนาอย่างยั่งยืน มีโครงการบริหารจัดการพื้นที่และต้องการให้เป็น Gateway to Nature ประกอบด้วยพื้นที่ป่า และ มีการตั้งสถาบันวิจัย ซึ่งคำนึงถึงการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ ความหลากหลายทางชีวภาพ และ สวัสดิการ ผลประโยชน์ต่อคนในท้องถิ่นที่ยังอาศัยอยู่ในถิ่นนี้คือ Orang asli เพื่อรักษาให้ผืนป่าแห่งนี้นำความอุดมสมบูรณ์ไปสู่คนรุ่นต่อไป

การใช้ชีวิตที่ Boat Hotel เพื่อสัมผัสถึงบรรยากาศธรรมชาติในครั้งนี้ Belum Rainforest Resort ให้การสนับสนุน โดยปกติหากไปพักจะมี Package ทั้งหนึ่งวันและสองวันในราคาหลายหมื่นบาทสำหรับจำนวนคนประมาณ 15 – 16 คน โรงแรมอยูทในเรือขนาดใหญ่ล่องในทะเลสาบ มีสามชั้น ชั้นล่างเป็นห้องอาหาร ที่นั่งพักผ่อน ชั้นสองเป็นห้องพัก และชั้นบนสุดของเรือเป็นดาดฟ้าที่ชมทิวทัศน์ได้ตลอดเวลาที่เรือแล่นไป และจอดพักตามที่ต่าง ๆ โดยมีภาพรอบตัวเป็นน้ำ และ ป่าเกือบ 360 องศา นับว่าเป็นการสัมผัสธรรมชาติอย่างใกล้ชิด กิจกรรมระหว่างอยู่บนเรือขนาดใหญ่นี้มีทั้ง การพายเรือคายัค หรือแพไม้ไผ่ รอบ ๆ การตกปลา การเดินป่าระยะสั้นเพื่อดูนก ซึ่งป่าบริเวณนี้สามารถพบนกเงือกได้ถึง 10 ชนิดหากมาชมตามฤดูกาล แต่สำหรับทริปนี้เราได้พบเพียงไม่กี่ชนิดและในระยะบินผ่านเป็นกลุ่มไกล ๆ หรือได้ยินเสียงร้องเท่านั้นเอง หรือเดินป่าไปชมน้ำตก รวมถึงดอกบัวผุด (Rafflesia) แวะไปเที่ยวชมความเป็นอยู่ของชนท้องถิ่น (Orang asli) ที่มีอยู่ไม่กี่สิบครอบครัว และโรงแรมให้บริการอาหารว่าง อาหารมื้อหลักโดยพ่อครัวที่มีความสามารถ ทั้งยังจัด BBQ Dinner บนดาดฟ้าเรือ อย่างน่าประทับใจด้วย ซึ่งการไปร่วมทริปในครั้งนี้ ทำให้ได้เห็นแนวทางความตั้งใจ และโครงการในการดูแลอนุรักษ์ธรรมชาติ ในลักษณะ eco – tourism resort ที่น่าสนใจ และ เป็นความร่วมมือระหว่างภาครัฐ ภาคเอกชน ชุมชน ผู้มีส่วนได้เสีย และ NGO ในการดำเนินการอย่างเห็นเป็นรูปธรรม โดย การวางให้เป็นแหล่ง International Ecotourism Destination รองรับการประชุมอนุรักษ์ และการเข้ามาศึกษาดูงาน หรือวิจัยในท้องที่ และเป็นต้นแบบสำหรับอนาคตอีกแห่งหนึ่ง ซึ่งจะมีการต่อยอดโครงการ ก่อสร้างโรงแรมและรีสอร์ทในลักษณะเป็นมิตรกับธรรมชาติ ใช้เวลาประมาณ 10 – 15 ปีในการพัฒนาทุกด้าน ดูแลโดยมูลนิธิ Pulau Banding Foundation ส่วนกลุ่มทุนคือ กลุ่มบริษัท EMKAY Group และคาดหวัง GDV หรือ Gross Development Value ของโครงการถึง 600 ล้าน RM

สมาคมอนุรักษ์นกและธรรมชาติแห่งประเทศไทย (BCST) ได้เข้าร่วมการประชุมภาคีเพื่อการอนุรักษ์เส้นทางบินอพยพเอเชียตะวันออก-ออสเตรเลีย ครั้งที่ 6 (East Asian – Australasian Flyway Partnership, 6th Meeting of Partners) และการประชุมคณะทำงานเพื่อการอนุรักษ์นกชายเลนปากช้อน (Spoon-billed Sandpiper Task Force Meeting) ที่เมืองปาเล็มบัง เกาะสุมาตรา ประเทศอินโดนีเซีย ในวันที่ 19-21 และวันที่ 23-24 มีนาคม 2555 ตามลำดับ ในการประชุม MoP6 ครั้งนี้มีตัวแทนจากสมาคมฯ ได้แก่ วิชา นรังศรี เจ้าหน้าที่อนุรักษ์ และวิชญนันท์ ลิมปรุ่งพัฒนกิจ กรรมการ นอกจากนี้ยังมีตัวแทนของประเทศไทยจากหน่วยงานภาครัฐ ได้แก่ ดร.บริพัตร ศิริอรุณรัตน์ จากองค์การอาหารและการเกษตรแห่งสหประชาชาติ อารีย์ วัฒนา ทุมมาเกิด จากสำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม และสุเนตร การพันธ์ จากกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช

East Asian – Australasian Flyway Partnership (EAAFP) เป็นเครือข่ายเพื่อการประสานงานเกี่ยวกับการอนุรักษ์นกอพยพในเส้นทางเอเชียตะวันออก-ออสเตรเลีย ซึ่งครอบคลุมพื้นที่ทั้งหมด 22 ประเทศ ได้แก่ ไทย มาเลเซีย สิงคโปร์ เมียนมาร์ ลาว กัมพูชา เวียดนาม บังกลาเทศ สหัฐอเมริกา (รัฐอลาสก้า) รัสเซีย มองโกเลีย จีน เกาหลีใต้ เกาหลีเหนือ ญี่ปุ่น ฟิลิปปินส์ อินโดนีเซีย ติมอร์ตะวันออก ปาปัวนิวกินี ออสเตรเลีย และนิวซีแลนด์ โดยมีสำนักเลขานุการอยู่ที่เมืองอินชอน สาธารณรัฐเกาหลี (ประเทศเกาหลีใต้) ปัจจุบันมีสมาชิกทั้งหมด 27 องค์กร ทั้งจากภาครัฐและเอกชน

ในงานประชุม EAAFP MoP6 มีการประชุมย่อยของคณะทำงานเกี่ยวกับนกน้ำที่ถูกคุกคามและใกล้สูญพันธุ์หลายกลุ่มด้วยกัน โดยหนึ่งในนั้นคือ คณะทำงานเพื่อความร่วมมือในการอนุรักษ์นกชายเลนปากช้อน Spoon-billed Sandpiper Task Force (SBS TF) ซึ่งจำเป็นต้องจัดต่อเนื่องจาก MoP6 เพราะประชากรของนกชายเลนปากช้อนในโลกลดลงเข้าขั้นวิกฤต การร่วมมือแลกเปลี่ยนข้อมูลในแต่ละประเทศที่พบนกชนิดนี้เพื่อแนวทางในการอนุรักษ์จึงต้องมีการดำเนินการอย่างเร่งด่วน SBS TF มี BirdLife International เป็นองค์กรผู้นำ ประกอบด้วยตัวแทนจากประเทศไทย เมียนมาร์ บังกลาเทศ อินเดีย รัสเซีย ญี่ปุ่น เกาหลีใต้ จีน เวียดนาม และองค์กรที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ Wildfowl and Wetland Trust (WWT) ซึ่งเป็นหน่วยงานหลักที่รับผิดชอบโครงการขยายพันธุ์นกชายเลนปากช้อนในที่เลี้ยงเพื่อปล่อยคืนสู่ธรรมชาติ SBS Captive Breeding Programme รวมถึงผู้เชี่ยวชาญจาก EAAFP Shorebird Working Group และอื่นๆ โดยสมาคมอนุรักษ์นกแห่งประเทศไทย (BCST) เป็นตัวแทนคณะทำงานของประเทศไทยในการเข้าร่วมการประชุมครั้งนี้ เพื่อร่วมหารือและนำเสนอข้อมูลเกี่ยวกับการอนุรักษ์นกชายเลนปากช้อนในประเทศไทย

คลิกที่นี่เพื่อชมภาพบรรยากาศภายในงานประชุม และทริปดูนกที่อุทยานแห่งชาติ Sembilang

ภายในงานประกอบไปด้วยกิจกรรมที่หลากหลาย ตั้งแต่ระดับเยาวชนไปจนถึงชุมชนในท้องถิ่นและประชาชนทั่วไป เช่น การจัดนิทรรศการเกี่ยวกับการอนุรักษ์นกและสิ่งแวดล้อม กิจกรรมวาดภาพสำหรับเยาวชน การแข่งขันด้านภูมิปัญญา เช่น การแข่งขันถีบกระดานบนนาเกลือ การแข่งขันหาบเกลือผลัดผสม เพื่อเป็นการสร้างสายสัมพันธ์ของชุมชนในท้องถิ่นและชุมชนใกล้เคียง ให้เกิดความสามัคคีและมีความเข้มแข็งต่อไปในอนาคต

การจัดงานในครั้งนี้ จะช่วยส่งเสริมและประชาสัมพันธ์ให้ “ตำบลปากทะเล” เป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ ที่มีชื่อเสียงอย่างกว้างขวางแก่ สถาบันการศึกษา นักท่องเที่ยวทั่ไป นักดูนกชาวไทยและชาวต่างชาติ จนนำไปสู่การสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับสินค้าที่มีอยู่ในชุมชนบ้านปากทะเล

กำหนดการวันเสาร์ที่ 31 มีนาคม พ.ศ. 2555

ณ ศูนย์เรียนรู้เรื่องนกและระบบนิเวศ บ้านปากทะเล หมู่ 2 ต.ปากทะเล อ.บ้านแหลม จ.เพชรบุรี

06.00 น.- 08.00 น. “ดูนกยามเช้า” กับสมาคมอนุรักษ์นกและธรรมชาติแห่งประเทศไทย (ณ แหล่งดูนกชายเลน นาเกลือหมู่ 2)
08.00 น.- 08.45 น. ลงทะเบียนเข้างาน
09.00 น.- 09.45 น. พิธีเปิดงาน “อนุรักษ์ภูมิปัญญา…ร่วมรักษานกชายเลน” โดย…ผู้ว่าราชการจังหวัดเพชรบุรี พร้อมมอบใบประกาศเกียรติคุณแก่บุคคลสำคัญของชุมชนบ้านปากทะเล ร่วม เดินชมนิทรรศการภายในงาน
09.45 น.-10.00 น. ประธานเปิดงาน ร่วมเดินชมนิทรรศกาลและทักทายผู้ร่วมงาน
10.00 น.- 10.30 น. ชมละครหุ่นมือเรื่อง “ปากช้อนผจญภัย” โดย… กลุ่มประกายดิน จากโรงเรียนบ้านลาดวิทยา จ. เพชรบุรี(เวทีหลัก)
10.30 น.-14.00 น. ลงทะเบียนประกวดวาดภาพนักเรียนระดับ ประถมปลาย,มัธยมต้น ส่งผลงานเวลา 14.00 น. (ลานกิจกรรม)
11.00 น.-12.00 น. “ ภูมิปัญญา ที่สอดคล้องกับการอนุรักษ์ ” โดย…เจ้าหน้าที่สมาคมอนุรักษ์นกฯ(ห้องประชุม)
12.00 น.- 13.30 น. พักเที่ยง-พร้อมเดินชมนิทรรศการ
13.30 น.- 14.00 น. ส่งผลงานวาดภาพเพื่อดำเนินการตัดสิน
13.00 น.- 15.30 น. ชมการแข่งขันหาบเกลือ และถีบกระดาน (ลานกิจกรรม)
15.30 น.- 16.00 น. ประกาศผลการตัดสิน การแข่งขัน การประกวดภาพวาด และมอบของรางวัลโดย…นายกสมาคมอนุรักษ์นกและธรรมชาติแห่งประเทศไทย (เวทีหลัก )
16.00 น. พิธีปิด (เวทีหลัก )

***กำหนดการอาจเปลี่ยนแปลงได้ตามความเหมาะสม***

ติดต่อผู้ประสานงาน
นางสาวพัชราวดี บุตรดีขันธ์ โทร.087-809-5984
นายฉัตรชัย เหลิมทอง โทร. 086-218-8087
เจ้าหน้าที่สิ่งแวดล้อมศึกษา/สมาคมอนุรักษ์นกและธรรมชาติแห่งประเทศไทย

สมาคมอนุรักษ์นกและธรรมชาติแห่งประเทศไทย ขอเชิญนิสิต นักศึกษา และทุกท่านที่สนใจ รับฟังเรื่องราวเกี่ยวกับนกและธรรมชาติ ในงานประชุมประจำ 2 เดือน วันอาทิตย์ที่ 25 มีนาคม พ.ศ.2555 ณ ห้องบรรยาย 1 ชั้น 1 อาคารเรียนและปฏิบัต้ คณะสัตวแพทยศาสตร์ ม.เกษตรศาสตร์ บางเขน กทม.

ตารางกิจกรรม
13:00 – 13:30 น. – สารจากนายกสมาคมฯและประชาสัมพันธ์กิจกรรมต่างๆของสมาคมฯ

13:30 – 14:00 น. – เทศกาล Raptor Watch 2012, Malaysia โดย อมร ลิ่วกีรติยุตกุล

14:00 – 14:30 น. – รายงานทริปดูนก ปากน้ำประแสร์ จ.ระยอง โดย วราวุธ พรหมสวัสดิ์

14:30 – 14:45 น. – แนะนำทริปดูนกภาคสนามของสมาคมฯประจำปี พ.ศ.2555

14:45 – 15:30 น. – รายงานสถาพภาพนกอ้ายงั่วในประเทศไทย

หากเราหยิบยกเรื่องราวของธรรมชาติมาสนทนากัน ก็คงจะนึกถึงแต่สถานที่ท่องเที่ยวเด่นๆที่มีความสวยงามทางธรรมชาติมากกว่าจะนึกถึงความสวยงามของนกในแต่ละชนิด ทั้งที่ “นก”เป็นสิ่งมีชีวิตอันดับต้นๆ ที่สามารถบ่งบอกถึงความอุดมสมบูรณ์ของสภาพแวดล้อมในธรรมชาติได้ทุกหนแห่ง ซึ่งในปัจจุบันประเทศไทยมีจำนวนรายชื่อนกที่อาศัยอยู่มากกว่าหนึ่งพันชนิด ในจำนวนรายชื่อเหล่านี้มีทั้งนกที่สูญพันธุ์ไปแล้วและกำลังจะสูญพันธุ์อีกหลายชนิดรวมอยู่ด้วย มีทั้งนกประจำถิ่นและนกอพยพ ที่หากินอยู่ในระบบนิเวศที่แตกต่างกัน เช่น ป่าดิบเขา ป่าดงดิบ ป่าเบญพรรณ ป่าเต็งรัง ป่าที่ราบต่ำ ป่าชายเลน ทุ่งนา หนองบึง ทะเลสาบ หาดทราย หาดโคลน ทะเล สวนสาธารณะ หรือแม้แต่ในชุมชน

ความสนใจในเรื่องราวของนกเกิดขึ้นจากคนกลุ่มเล็กๆ ที่หลงใหลในความสวยงามของสีสันและลวดลายของนกชนิดต่างๆ จนเกิดเป็นกิจกรรมดูนกที่เติบโตขึ้นเป็นลำดับอย่างต่อเนื่องจนถึงปัจจุบัน รวมทั้งนักถ่ายภาพนกในยุคแรก ๆ ซึ่งส่วนใหญ่จึงมีที่มาจากการดูนกเกือบทั้งสิ้น ดังนั้นกิจกรรมการดูนกควบคู่ไปกับการถ่ายภาพนกในยุคนั้นจึงเป็นของคู่กันมาตลอด

ช่างภาพนกในยุคแรกไม่เพียงแต่มีความสามารถในการจำแนกชนิดนกได้ตัวเองแล้ว ยังต้องเรียนรู้และทำความเข้าใจกับอุปกรณ์รวมทั้งต้องหมั่นฝึกฝนทักษะในเรื่องการวัดแสงอย่างสม่ำเสมอ เพราะตำรับตำราที่จะหามาเสริมสร้างภูมิต้านทานในการถ่ายภาพให้กับตัวเองนั้นน้อยมาก ต้องลองถูกลองผิดจนหลายคนแทบจะเป็นอธิการบดีไปแล้ว ดั่งสุภาษิตที่ว่า “ผิดเป็นครู” แม้ว่าจะมีความชำนาญในเรื่องของการวัดแสงเพียงใดความผิดพลาดก็ยังเกิดขึ้นได้เสมอ หลายครั้งที่นำฟิลม์ไปล้างแล้วปรากฎว่ามืดไปบ้างสว่างไปบ้างก็บ่อยไป ต้องมีนัดล้างตาแก้มือกันให้วุ่นวาย แต่ก็ใช่ว่าจะสำเร็จทุกครั้ง เพราะนกไม่ได้ผูกขาหรือเลี้ยงเอาไว้ ด้วยเหตุนี้นักถ่ายภาพนกในยุคแรก ๆ จึงมีจำนวนนับหัวได้เลย เพราะนอกจากกล้องถ่ายภาพอันเป็นเทคโนโลยีล้ำหน้าที่สุดในยุคนั้นก็ไม่มีอุปกรณ์เสริมชนิดอื่นๆอีกเลย จะมีก็แต่เพียงผ้าลายพรางที่นำมาตัดเย็บเป็นบังไพรเพื่อลดสัญชาติญาณความระแวดระวังภัยของนกให้ลดน้อยลง

ดังนั้น “พฤติกรรมและถิ่นอาศัยรวมทั้งเสียงร้อง จึงเป็นสิ่งที่ช่างภาพนกควรจดจำ”

การใช้เสียงนกเท่าที่เคยได้สัมผัสมามีความต้องการหลากหลายรูปแบบมาก มีทั้งกลุ่มคนที่ทำงานศึกษาและวิจัยเกี่ยวกับพฤติกรรมการส่งเสียงร้องของนก เพื่อรับรู้ว่านกแต่ละชนิดมีท่วงทำนองในการส่งเสียงเป็นอย่างไร เพราะเสียงสามารถบ่งบอกถึงสภาวะอารมณ์ของนกในช่วงเวลานั้น ๆ ได้ ซึ่งแน่นอนเลยว่าต้องอาศัยความอดและทักษะในการติดตามอย่างจริงจัง อีกทั้งเครื่องไม้เครื่องมือในการบันทึกเสียงยุคนั้นก็ใหญ่โตเทอะทะจนเป็นกลายเป็นภาระต่อการเดินทางจนไม่สามารถหอบหิ้วอุปกรณ์ถ่ายภาพที่มีคุณภาพติดตัวไปได้ แต่ถึงอย่างไร “เสียง”ก็ยังเป็นความหวังของช่างภาพนกไม่ว่าในอดีตหรือปัจจุบัน

ผมก็เป็นช่างภาพนกคนหนึ่งที่ใช้ “เสียง” เพื่อถ่ายภาพนกมาโดยตลอด แม้ทุกวันนี้ก็ยังใช้อยู่ แต่ เป็นการฟังเสียงนกที่เปล่งออกมา เพื่อค้นหาทิศทางว่าร้องเรียกอยู่หนทางใด หลังจากนั้นจึงหาวิธีเข้าไปถ่ายภาพโดยพยายามให้เจ้าของเสียงไม่รู้ตัว หรือยินดียืนเป็นนายแบบอย่างเต็มใจมากที่สุด แน่นอนเลยว่าโอกาสล้มเหลวกับประสบความสำเร็จย่อมมีเท่า ๆ กัน “แต่ถ้าไม่ลองจะรู้ได้อย่างไร”

“ มันเป็นเรื่องที่ต้องอาศัยทักษะและความเข้าใจพฤติกรรมของช่างภาพแต่ละคน”

เมื่อถึงวันที่เทคโนโลยีอันทันสมัยก้าวเข้ามาพร้อมกับกล้องดิจิตอล การถ่ายภาพนกก็ไม่ใช่เรื่องที่ยุ่งยากอีกต่อไป ใครก็ตามที่มีอุปกรณ์ถ่ายภาพนกก็สามารถถ่ายภาพออกมาให้สวยงามได้ ซึ่งช่างภาพรุ่นใหม่ ๆ สามารถทำได้ดีไม่แพ้ช่างภาพมืออาชีพเช่นกัน โดยเฉพาะมุมมอง แนวคิดในการสร้างสรรค์ ที่นำเสนอออกมาบนเวปไซด์ต่าง ๆ แต่จะหาผู้ที่ให้ความสนใจเกี่ยวกับนกควบคู่ไปกับการถ่ายภาพนกอย่างจริงจังนั้นน้อยมาก ช่างภาพนกบางท่านไม่มีแม้แต่คู่มือจำแนกชนิดนก ในขณะที่อีกหลายท่านถ่ายภาพนกแล้วไม่รู้ว่าชื่ออะไร บ่อยครั้งที่ดูภาพถ่ายบนเวปไซด์ แล้วพบคำถามซ้ำแล้วซ้ำเล่าว่า “ตัวนี้เป็นนกอะไรครับ” ทั้งที่ภาพนั้นแสนจะคมชัดและจำแนกชนิดได้ไม่ยาก

วันที่อุปกรณ์บันทึกเสียงถูกพัฒนาจนมีขนาดเล็กกว่าฝ่ามือ พร้อมใจกันเดินดาหน้าพุ่งชนคนถ่ายภาพที่พร้อมจะจ่ายเพื่อให้ได้ในสิ่งที่ต้องการ มันก็ไม่มีเหตุผลใดที่จะต้องใช้ความอดทนในการเดินฟังเสียงนกแล้วค่อย ๆ ย่องเข้าไปถ่ายภาพ เพียงแค่คลิ๊กปลายนิ้วไม่กี่ครั้งก็สามารถค้นหาเสียงนกที่มีอยู่ในเวปไซค์ แล้วโหลดมาเก็บไว้เป็นของตัวเองใน MP 3 มันช่างเป็นทางลัดที่คุ้มค่าเสียนี่กระไร

เมื่อการบันทึกเสียงนกเพื่อการศึกษา ได้พัฒนามาเป็นการเปิดเสียง “ล่อ” ให้นกออกมาจากที่ซ่อนจะเกิดอะไรขึ้น

ช่างภาพนกในปัจจุบัน นอกจากจะพกพาอาวุธประจำกายที่มีขนาดใหญ่โตสมราคาและฐานะแล้ว ยังมีอุปกรณ์พกพาขนาดเล็กอย่าง MP3 หรือมือถือบางรุ่นที่สามารถแปลงร่างเป็นเครื่องบันทึกเสียงเพื่อเปิดแข่งกับเจ้าของเสียงตัวจริงได้อย่างแนบนียน อุปกรณ์เสริมทั้งสองชนิดล้วนได้รับความนิยมเป็นอย่างสูง เพราะมันสามารถช่วยให้การถ่ายภาพบรรลุผลสำเร็จได้อย่างรวดเร็วและไม่ยืดเยื้อ โดยไม่ได้คิดคำนึงว่าเสียงที่เปิดจนก้องป่าเพื่อล่อให้นกออกมานั้น เป็นช่วงเวลาที่ถูกต้องเหมาะสมมากน้อยแค่ไหน ซึ่งหลายคนมักไม่สนใจเรื่องนี้ เพราะเชื่อว่าสิ่งที่กำลังทำอยู่นั้นเหมาะสมและอยู่ในความพอดีแล้ว

ผมได้ประสบกับตัวเองมาแล้วเหมือนกัน เมื่อได้ยินเสียงนกแล้วย่องตามเสียงเข้าไปในป่า กว่าจะรู้ตัวว่าเดินตามเสียงนกตัวปลอมก็เข้าไปอยู่กลางวงล้อมของบังไพรยี่ห้อ วัฒน์กระทิงเสียแล้ว ข้างหน้าคืออุปกรณ์เสริมอันเล็ก ๆ ที่ถูกซ่อนพรางตัวเอาไว้อย่างดีโดยมีสายไฟลากออกไปหาบังไพรหลังใดหลังหนึ่ง มันยังคงส่งเสียงอยู่ต่อหน้าผมโดยไม่มีทีท่าว่าจะหยุด คงคิดจะส่งเสียงจนแบตเตอรี่หมดไปเลยก็เป็นได้

ธรรมชาติของนก จะใช้เสียงในการสื่อสารซึ่งกันและกันไม่ว่าจะอยู่ในอารมณ์ไหน หากเป็นผู้ที่มีประสบการณ์และเข้าใจธรรมชาติของนก บางครั้งเพียงได้ยินแค่เสียงก็เพียงพอแล้ว แม้ว่านกตัวนั้นจะเป็นนกที่พบเห็นได้ยากก็ตามที เพราะต้องการให้นกอยู่ตรงนั้นอย่างมีความสุขปราศจากการรบกวนใดๆ แต่กับ “บางคน” เสียงกับเพิ่มความอยากในการเห็นหรือต้องการถ่ายภาพเพิ่มขึ้นอีกหลายเท่าตัว หลายคนพยายามทำทุกวิถีทางเพื่อจะเห็นหรือถ่ายภาพนกตัวนั้นให้ได้ ไม่ว่าจะต้องใช้ระยะเวลาเปิดเสียง “ล่อ” นานเท่าใด หวังเพียงให้นกที่ตกเป็นเป้าหมายแสดงตนออกมาให้ได้เท่านั้นพอ

“ภาพถ่ายนกหายาก ย่อมมีคุณค่าที่ใคร ๆ ก็ปราถนาจะเป็นเจ้าของ แต่ถ้าเบื้องหลังของภาพนั้นต้องแลกมาด้วยโศกนาถกรรมของนกตัวนึงหรือหนึ่งครอบครัว มันก็ไม่เหลือคุณค่าให้ตีราคา”

นกเกือบทุกชนิด ล้วนมีปฎิกิรยาตอบสนองต่อเสียงด้วยกันทั้งนั้น ถ้าหากมีเสียงนกตัวอื่นมาร้องอยู่ในถิ่นของตัวเอง โดยเฉพาะเสียงร้องของนกเพศเดียวกัน มันเท่ากับเป็นการท้าทายเจ้าบ้านกันโดยตรง จำต้องหาทางปกป้องอาณาเขตของตัวเองไว้อย่างสุดกำลังจากนกเจ้าถิ่น

หากเป็นการส่งเสียงโต้ตอบกันไปมาเพื่อประกาศอาณาเขตระหว่างเจ้าถิ่นกับผู้มาเยือน หากผู้มาเยือนไม่สามารถส่งเสียงข่มขู่ให้เจ้าถิ่นล่าถอยออกไปได้ มันก็จำต้องเป็นฝ่ายล่าถอยออกไป นกเจ้าถิ่นก็ยังคงปกป้องดูแลอาณาเขตของตัวเองต่อไป แต่เมื่อผู้มาเยือนมีหน้าตาเป็นเหลี่ยมบ้างกลมบ้างพร้อมกับมีสายระโยงระยางลากไปสั่งปิด-เปิดเสียงกันอยู่ในบังไพรโดยไม่มีทีท่าว่าจะล่าถอยออกไปจากพื้นที่เหมือนกับผู้มาเยือนตัวแรก ผู้อ่านคงคิดออกนะครับว่าใครจะเป็นฝ่ายปราชัย ระหว่างตัวจริงเสียงจริง กับ เสียงที่เปิดจากMP3

ชั่วชีวิตของนกคิดอยู่เพียงสองอย่างคือ “การดำรงชีวิตให้ปลอดภัยและพยายามหาทางสืบพันธุ์ให้ได้” เมื่อไม่สามารถขับไล่ผู้มาเยือนให้ออกไปจากพื้นที่ได้ ก็จำต้องเป็นฝ่ายล่าถอยออกไปจากพื้นที่เพื่อความปลอดภัยของตัวเอง

การที่นกสองตัวต่อสู้เพื่อแย่งชิงพื้นที่กัน สุดท้ายก็ยังเหลือนกอาศัยอยู่หนึ่งตัว นอกจากจะรับช่วงดูแลรักษาพื้นที่ของมันเอาไว้ มันยังมีบทบาทและหน้าที่ในการเป็นผู้ควบคุมระบบนิเวศในบริเวณนั้นให้มีความเหมาะสมต่อการเป็นแหล่งที่อยู่อาศัย ในทางตรงข้ามถ้านกตัวจริงหลบหนีออกไปจากพื้นที่ โดยการขับไล่ของ MP 3 อะไรจะเกิดขึ้นกับระบบนิเวศตรงนั้น ทั้งที่ความต้องการก็เพียงแค่การถ่ายหรือดูเท่านั้น ควรสำเหนียกหรือรับรู้เอาไว้ว่าผลกระทบที่เกิดขึ้นตรงบริเวณนั้นมันรุนแรงเกินกว่าที่จะหาคนมารับผิดชอบได้ โดยเฉพาะการเปิดเสียงในช่วงที่นกเริ่มมีการจับคู่ผสมพันธุ์ ยิ่งเป็นเรื่องที่ไม่สมควรกระทำอย่างยิ่ง เพราะนกตัวนั้นอาจพลาดการผสมพันธุ์ในฤดูกาลนั้นไปเลยก็เป็นได้

เมื่อนกที่ตกเป็นเป้าหมายหลงกลโดดออกมายังพื้นที่สังหาร ก็ต้องพบกับแสงสว่างวาบขึ้นมาอย่างที่ยิบราวกับมีไฟคอนเสิรต์มาเปิดแสดงขึ้นกลางป่าซึ่งมีพร้อมทั้งแสงและเสียง แสงแฟลชที่วาบออกไปกระทบกับแววตาจนแทบจะคลำหาทางกลับบ้านไม่เจอ ลองนึกกันดูเล่นๆ นะครับว่า กล้องหนึ่งตัวกับแฟลชสักสอง-สามตัวรวมกับช่างภาพนกอีกสักสาม-สี่คน ทุกครั้งที่เสียงชัตเตอร์ดังขึ้นก็จะมีแสงสว่างติดขึ้นมาพร้อม ๆ กันเกือบสิบดวง กว่าจะตั้งหลักบินออกจากพื้นที่สังหารได้ ก็คงหน้ามืดไปพักใหญ่ บางตัวบินกลับมาเพราะยังต้องการรักษาพื้นที่ของตัวเองอยู่ ในขณะที่บางตัวอาจจะหายไปเลยก็เป็นได้

มันเป็นความสำเร็จของการถ่ายภาพนกจริงหรือกับการกระทำเยี่ยงนี้ กับนกตัวหนึ่งที่พยายามปกป้องอาณาเขตของตัวเอง

การใช้เสียงล่อและแสงแฟลชเพื่อต้องการถ่ายภาพนก มันไม่ใช่เรื่องที่ผิด แต่ควรใช้อยู่บนความเข้าใจพฤติกรรมของนกที่แสดงออกมาด้วยเช่นกัน ไม่ใช่ “สัก” แต่ว่ามีเสียงนกอยู่ในมือแล้วก็เปิดไปเรื่อยเปื่อย

เสียงล่อและแสงแฟลช เป็นเรื่องที่อ่อนไหวและเปราะบางควรทำด้วยความระมัดระวัง และควรอยู่ภายใต้สามัญสำนึกของคำว่า “พอดี” มิใช่ “พร่ำเพรื่อ”

หากคิดว่าการถ่ายภาพนกเป็นการไล่ตามนกหายากมาเก็บไว้ในอัลบั๊มส่วนตัว โดยไม่สนใจหรือหันหลังกับไปมองพื้นที่ตรงนั้นว่ามันเกิดอะไรขึ้นกับสิ่งที่สร้างไว้ บ้านเราคงจะมีแต่ช่างภาพนกที่เก่ง แต่ไม่มีแม้แต่สามัญสำนึกของคำว่า “อนุรักษ์”

อยากให้กันคิดสักนิดว่า “นก” คือสิ่งมีชีวิต ที่มีสิทธิ์จะอยู่บนใบนี้เท่า ๆ กับเรา ชื่อเสียงหรือความสำเร็จที่หลายคนได้มายืนอยู่บนแถวหน้าของการดูนกและการถ่ายภาพ “นก” คือผู้ที่มอบให้เราใช่หรือไม่ คำตอบมีอยู่ในใจคุณแล้ว

เรื่องโดย…วิชา นรังศรี

เมื่อวันที่ 2 กุมภาพันธุ์ พ.ศ.2555 สมาคมอนุรักษ์นกและธรรมชาติแห่งประเทศไทย โดยนายวิชา นรังศรี และนายสมชาย นิ่มนวล เดินทางเข้าร่วมประชุมเชิงปฎิบัติการในงาน “Word Wetlands Day And Workshop on Designation of Gulf of Mottama as a Ramsar Site”  ซึ่งจัดขึ้นที่เมือง เนปิดอร์ ประเทศเมียนม่าร์ โดยกระทรวงสิ่งแวดล้อมและการอนุรักษ์ป่าไม้  Ministry of Environmental Conservation and Forestry (MOECAF) และ Biodiversity and Nature Conservation Association (BANCA) โดยมีรัฐมนตรีประจำกระทรวงฯ (MOECAF) เป็นผู้กล่าวเปิดงานและอยู่ร่วมการประชุมครั้งนี้ตลอดทั้งวันจนการประชุมได้เสร็จสิ้นลง

ในการประชุมประกอบไปด้วย เจ้าหน้าที่จากกระทรวงสิ่งแวดล้อมและการอนุรักษ์ป่าไม้ประมาณ 80 คน รวมทั้งผู้เชี่ยวชาญการทำงานด้านอนุรักษ์อีกหลายองค์กรทั้งในประเทศเมียนม่าร์และต่างประเทศ เช่น Mr. Simba Shan (Senior Conservation Officer, Bird Life Asia Division) Mr .Llewellyn Yong (Senior Advisor for Asia-Oceania, Ramsar) Dr. Christoph Zockler (Arccona Ecologial Consulting)  Dr. Nigel A.Clark (British Trust for Ornithology) Mr. Kashiwagi Minoru Ramsar Network Japan

การประชุมในช่วงเช้าเน้นที่การบรรยายถึงการสำรวจและเก็บข้อมูลของนกชายเลนปากช้อนที่อาศัยอยู่ในบริเวณ “อ่าวเมาะตะมะ” ซึ่งเป็นบริเวณที่พบนกชายเลนปากช้อนมากที่สุด จนทำให้หลายหน่วยงานที่เกี่ยวข้องทั้งในและต่างประเทศ พยายามผลักดันให้ “อ่าวเมาะตะมะ” ได้ขึ้นเป็นแรมซาร์ไซต์ ซึ่งในอนาคต สมาคมอนุรักษ์นกและธรรมชาติแห่งประเทศไทย จะมีบทบาทสำคัญในโครงการนี้ เนื่องจากอ่าวเมาะตะมะมีลักษณะคล้ายคลึงกับพื้นที่ชุ่มน้ำอ่าวไทยตอนในที่สมาคมอนุรักษ์นกฯได้ดำเนินงานเกี่ยวกับโครงการฯนี้จนประสพความสำเร็จมากพอสมควร  ในระหว่างการประชุมทาง BANCA และสมาคมอนุรักษ์นกฯได้มีโอกาสพูดคุยและแลกเปลี่ยนความคิดด้านการอนุรักษ์และวิธีการดำเนินงานในพื้นที่หากินของนกชายเลนปากช้อน รวมถึงการทำงานร่วมกันในอนาคตเกี่ยวกับการอนุรักษ์นกชนิดนี้ ทั้งในด้านการแบ่งปันประสบการณ์การทำงาน ด้านการอนุรักษ์ ด้านการวิจัย การรวบรวมข้อมูล และเทคนิคการรับรู้ของประชาชน รวมทั้งการสื่อสารทางข้อมูล

ในช่วงบ่ายเป็นการทำ Working Group โดยแบ่งออกเป็นสองกลุ่ม กลุ่มที่ 1 ดำเนินการเรื่องเป้าหมายและการวางแผนผลักดันพื้นที่บริเวณอ่าวเมาะตะมะให้เป็นแรมซาร์ไซต์ ส่วนกลุ่มที่ 2 ดำเนินการเรื่องปัญหาจากภัยคุกคามที่เกิดขึ้นในพื้นที่ ทั้งที่เคยเกิดขึ้นอยู่แล้วและอาจจะเกิดขึ้นต่อไปในอนาคตเพื่อวางแผนป้องกันในอนาคต

สมาคมอนุรักษ์นกและธรรมชาติแห่งประเทศไทย ในฐานะที่มีประสบการณ์ในการทำงานอนุรักษ์นกและพื้นที่ชุ่มน้ำอ่าวไทยตอนในมาก่อนเป็นระยะเวลาหลายปี จึงได้รับการทาบทามจาก (MOECAF) และ (BANCA) ให้ช่วยแนะนำการทำงานอนุรักษ์และแผนการทำงานในพื้นที่ ซึ่งการพูดคุยในเบื้องต้นทาง (BANCA) ได้วางแผนจะเดินทางเข้ามาศึกษาดูงานจากสมาคมอนุรักษ์นกฯในราวปลายเดือน มีนาคม 2555 และในอนาคตอาจจะต้องเชิญเจ้าหน้าที่ของสมาคมอนุรักษ์นกฯไปช่วยเป็นคณะทำงานในพื้นที่ระยะเวลาหนึ่ง หรืออาจมีการแลกเปลี่ยนเจ้าหน้าที่ระหว่างกันในช่วงระยะเวลาหนึ่งซึ่งเป็นเรื่องที่พูดคุยกันต่อไป

ผู้รายงาน:
นายวิชา นรังศรี
เจ้าหน้าที่อนุรักษ์/สมาคมอนุรักษ์และธรรมชาติแห่งประเทศไทย

1. นกปากช้อนหน้าดำ (สถานะใกล้สูญพันธุ์ / EN = Endangered)
2. นกชายเลนปากช้อน (สถานะใกล้สูญพันธุ์อย่างยิ่ง / CR = Critically Endangered)
3. นกทะเลขาเขียวลายจุด (สถานะใกล้สูญพันธุ์ / EN = Endangered)
4. นกแต้วแร้วท้องดำ (สถานะใกล้สูญพันธุ์ / EN = Endangered)

ทั้งนี้นกอื่นๆอีกหลายร้อยชนิดก็ยังคงความสำคัญที่ต้องได้รับการปกป้องเช่น เดียวกัน สมกับคำแปลกำกับว่า
“ทุกเผ่าพันธุ์มีสิทธิที่จะดำรงชีวิตอยู่บนโลก” ” The Right to Live”
นกคือนักปลูกป่า
นกคือสีสันแห่งธรรมชาติ
นกคือดัชนีชี้วัดสิ่งแวดล้อม
นกคือส่วนหนึ่งของห่วงโซ่อาหาร
นกคือเพื่อนร่วมโลกซึ่งทุกชีวิตต้องเคารพสิทธิสถานะการดำรงอยู่ตลอดไป

ขอเชิญร่วมติดตามเทศกาลดูนกเมืองไทย ครั้งที่ 11 และ 3rd Asian Bird Fair วันที่ 10-11 พย. 2555 ณ สถานตากอากาศบางปู จ. สมุทรปราการ

ข้อมูลเพิ่มเติม คลิกที่นี่